PROF. DR. TAYFUN ÖZKAYA Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü Öğretim Üyesi SAYI 18    |   OCAK - ŞUBAT 2009 Gazap Üzümleri: Kriz kapıyı çalınca ÇALIŞANLAR DÜNYANIN HİÇBİR YERİNDE BU KRİZİN NEDENİ DEĞİLDİ. ANCAK SİSTEM ŞİMDİ BİRDEN SERBEST PİYASA MASALLARINI UNUTTU VE İŞYERLERİNİ KURTARMA MASKESİ ALTINDA ZENGİNLERİ KURTARMAYA SARILIYOR. LİBERAL DENİLEN İKTİSATÇILAR İŞSİZLERİ DÜŞÜNMÜYORLAR. DAHA DOĞRUSU İŞSİZLERİ KURTARMA ADI ALTINDA GENE TOPLUMUN %5’İNİ KURTARMAK İSTİYORLAR. “Çürüme Kaliforniya’nın her yerine yayılıyor… aç halkın kendi ürününü yiyebilmesine bir çare bulunamıyor… ürünler fiyatları düşürmemek için yok edilecek… milyonlarca halk aç, halka meyve lazım… dağlar gibi yükselen sapsarı yığınlara gaz püskürtülüyor… kanunun suç saymadığı bir cinayet bu… çünkü portakal kar getirmiyor… İnsanların bakışlarında bir şaşkınlık vardı ve açların gözlerinde de artan bir kızgınlık, bir gazap.” John Steinbeck’in 1929 büyük ekonomik krizinde Amerika’yı anlattığı “Gazap Üzümleri” adlı romanında bu satırları okuyoruz. Tarım ürünleri fiyatları %60–80 arasında düşmüş idi. Şimdilerde bu düzeyde olmasa da bir ekonomik çöküşün olmayacağını kimse söyleyemez. Bu krizler kapitalist sistem için kaçınılmaz. Her 30–40 yılda bir böyle derin kriz çıkıyor. Krizin derinleşmesi yuvarlanan bir kartopu benzetmesiyle anlatılabilir. Kriz nedeniyle işçilerini atan işyerleri, bu işçilerin gelirlerini sıfırlayarak genel mal talebinin düşmesine yol açarlar. Bu da başka işletmelerin mallarına olan talebi düşürerek onların da iflas etmelerine ve işçilerini atmalarına yol açar. Böylece bu kartopu büyüyerek hızla aşağı inmeye başlar. Sonunda dibe vuran ekonomi -bazen bu yok oluş için 2. paylaşım savaşı gibi savaşlar da gerekiyor- tekrar genişlemeye başlar. Bu arada olan çalışanlara olur. İşsiz kalan insanlar aç kalır. Ancak bundan belki daha da yıkıcı olan etki psikolojik çöküştür. İşsiz insan kendisini faydasız görmeye başlar. Bazılarında bu etki geri dönüşsüz olur. İş bulma olanağı elde ettiğinde çalışamaz bir kişi haline gelmiş olabilir. ABD’de 1929 krizinde işsiz kalan kentliler hem gıdalarını üretecekleri hem de psikolojik çöküşlerini önleyecek bahçeler geliştirmişlerdi. Daha sonra savaşta askerler cepheye gidince zafer bahçeleri adı altında bu deneyim genişletilmişti. Böylelikle cephedeki askerlere daha çok gıda gönderilebiliyordu. ABD’de hala yaşayan kent bahçelerinin bir kökeni de bu kriz ve savaş yıllarıdır. Şu anda New York’ta bile ciddi anlamda bu tür bahçelere sahip Amerikalılar çok. Şimdi Türkiye’de ne görüyoruz? İşverenler çıkaracakları işçilere ödeyecekleri kıdem tazminatını işsizlik sigorta fonlarından almak istiyorlar. İşçileri işten atmak kolaylaşınca bu durum kartopunu arkadan itmek demek oluyor. Bu patronların epeyce bir ekonomi öğrenmesi gerekiyor. YAZININ DEVAMI > KAPAK DOSYASI - SOĞUK ZİNCİR > GÜNDEM DOSYASI - Yem Fiyatları > ÖZEL RÖPORTAJ - Sütaş Yönetim Kurulu Başkan Danışmanı Gülay Özcan