Ana Sayfa / Haberler / Dosya / Süt ürünü adıyla bitkisel yağ

Süt ürünü adıyla bitkisel yağ

2012 yılından itibaren gıdada tağşiş (sahtecilik) yapanlar Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından teşhir ediliyor. Bugüne kadar yayınlanan teşhir listeleri gıdada en çok sahtekarlığın süt ürünlerinde yapıldığını ortaya koydu.

5996 sayılı yasanın yürürlüğe girmesiyle 2012 yılından itibaren gıdada tağşiş (sahtecilik) yapanlar gıda tarım ve hayvancılık bakanlığının internet sitesinde teşhir ediliyor. Bugüne kadar yayınlanan teşhir listeleri gıdada en çok sahtekarlığın süt ürünlerinde yapıldığını ortaya koydu.

Üç yılda 173 süt işletmesine ait 231 parti üründe tağşiş ve taklit yapıldığı tespit edildi. En çok tağşiş yapılan süt ürünü peynirde yapılırken, en yaygın tağşiş yöntemi süt yağının yerine bitkisel yağ kullanılması oldu. Bitkisel yağ kullanımı o kadar yaygın ki hileli 231 parti süt ürününün 208’inde bitkisel yağ tespit edildi.

Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı taklit ve tağşiş yaparak halk sağlığını tehlikeye atan firmaları üç yıldır teşhir ediyor. Teşhir uygulaması 5996 Sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nun 31’inci maddesinin 6’ncı fıkrasına istinaden yapılıyor.

5996 Sayılı yasada tağşiş, gıda ve yeme temel özelliğini veren öğelerin ve besin değerlerinin tamamının veya bir bölümünün mevzuata aykırı olarak çıkarılması veya miktarının değiştirilmesi veya aynı değeri taşımayan başka bir maddenin, o madde yerine aynı maddeymiş gibi katılması olarak tanımlanıyor.

Kanun “Gıda ve yemde taklit ve tağşiş yapılamaz (Madde 24/4)” hükmüyle gıdada sahtekarlığı kesin olarak yasaklıyor. Aynı kanunun yaptırımlar bölümünde taklit ve tağşiş yapanlara 10 bin Türk Lirası (Yeniden değerleme ile bu tutar 2015 yılında 14 bin 649 TL olarak uygulanıyor)  idarî para cezası verilerek, taklit ve tağşiş edilmiş ürünlere el konulmasına ve bu ürünlerin mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verileceği yer alıyor (Madde 40/l).

Üç yılda 173 süt işletmesine ait 231 parti üründe tağşiş ve taklit yapıldığı tespit edildi. En çok tağşiş yapılan süt ürünü peynirde yapılırken, en yaygın tağşiş yöntemi süt yağının yerine bitkisel yağ kullanılması oldu. Bitkisel yağ kullanımı o kadar yaygın ki hileli 231 parti süt ürününün 208’inde bitkisel yağ tespit edildi.

Gıdada tağşiş yapanların nasıl ifşa edileceği ise Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmelikte, “Laboratuvar sonucuyla taklit veya tağşiş yapıldığı kesinleşen gıda ve yemi üreten/ithal eden firmanın adı, ürün adı, markası, parti ve/veya seri numarası Bakanlık resmî internet sitesinde duyurularak kamuoyunun bilgisine sunulur” hükmüyle düzenleniyor (Madde 31/6).

Bu yasal dayanak çerçevesinde Bakanlık 2012 yılından beri gıdada hile yapan firmaları teşhir ediyor. İfşa edilen firmaların büyük çoğunluğu hayvansal gıda üreten süt, et ve bal üreticilerinden oluşuyor. İnsan sağlığını hiçe sayan gıda sahtekarlığıyla ilgili resmi veriler, en çok tağşişin süt ürünlerinde yapıldığını gözler önüne seriyor.

Gıda sahtekarları Bakanlık tarafından yaklaşık üç ayda bir açıklanıyor. Medyada sadece o gün açıklanan liste, “İşte gıda sahtekarları, işte bizi zehirleyenler” gibi başlıklarla haber olarak yer alıyor.

Gıdada en çok tağşişin süt ürünlerinde yapılması, toplumda sağlıklı beslenmenin kaynağı olarak görülen süt ve süt ürünlerinin güvenilirliği ile ilgili endişelere yol açıyor. Bugüne kadar yayınlanan tüm teşhir listelerini incelediğimizde süt ürünlerinde yapılan tağşişlerle insan sağlığıyla nasıl oynandığı ile ilgili çarpıcı veriler elde ettik. İnsan sağlığının kimler tarafından nasıl hiçe sayıldığını Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’nın resmi verileriyle gözler önüne seriyoruz. Hangi ürünlerde hangi hilelerin yapıldığını sizler için araştırdık.

Gıda sahtekarlığında rekor kıranlar var

Süt ürünlerinde tağşiş yapan firmalar Bakanlık tarafından 12 farklı tarihte teşhir edildi. Gıda sahtekarları teşhir edilmeye başladığında süt sektöründen ilk olarak üç peynir üreticisi kamuoyuna açıklandı. Bu firmalar (Birsen Güven Gıda San. ve Tic. A.Ş., Güldemce Gıda İnş. Otomotiv San.Tic.Ltd., Akgökseller Gıda ve Süt Mam. San.Tic.Ltd.Şti.) defalarca teşhir edilmelerine rağmen 10 bin lira ceza ödeyerek faaliyetlerine devam ediyorlar.

Tablo 1’de göreceğiniz üzere, teşhir edilen firmaların önemli bir kısmı birden çok defa bu listelerde yer aldılar. 12 defa açılanan listenin 7’sinde yer alarak bu alanda rekor kıran Sütkon Gıda Konya’da faaliyet gösteriyor. Sütkon Gıda’nın ürettiği 13 parti peynirde bitkisel yağ, 1 parti üretiminde ise nişasta tespit edildi.

Tağşiş rekortmeni firmalardan İzmir’de faaliyet gösteren Aydoğan Süt ve Afyonkarahisar’da faaliyet gösteren Mutlu Tolga Gıda da 12 teşhir listesinin 6’sında yer aldılar. Aydoğan Süt’ün ürettiği 12 parti yoğurtta hem bitkisel yağ hem jelatin tespit edildi. Mutlu Tolga Gıda’nın ürettiği 10 parti peynirde ise bitkisel yağ tespit edildi.

2012’den beri süt ürünlerinde tağşiş yaptığı belirlenen firmaların açıklandığı12 listede üç ve daha fazla sayıda yer alan firmalarla ilgili bilgileri Tablo 1’de inceleyebilirsiniz. Bu tabloda da göreceğiniz üzere teşhir uygulaması tağşişi iş edinen firmaları durdurmaya yetmiyor.

Tablo 1: Süt Ürünlerinde Tağşiş Rekortmeni Firmalar

Firma Adı / Ticari Ünvanı Teşhir Edilme Sayısı Tağşiş Yapılan Ürünler Tağşiş Yöntemleri
Peynir Yoğurt Tereyağı  Kaymak Bitkisel Yağ Jelatin Nişasta Hayv. iç yağ
Sütkon Gıda Tar. Ürn. ve  Day.Tük. Mal. San. Tic. Ltd. Şti. 7 13 13 1
Aydoğan Süt Mam. İml. İhr. Tic. San. Ltd. Şti 6 12 12 12
Mutlu Tolga Gıda İnş. Petrol Turizm Tarım Hay. Ltd.Şti. 6 10 10 1
Beydamla Gıda Boya Kim. Hayv. Oto. San. Tic. Ltd. Şti. 5 11 11 1
Birsen Güven Gıda San. ve Tic. A.Ş. 5 6 6
Emin Gıda İnş. Oto. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti 5 8 8
Güldemce Gıda İnş. Otomotiv San. Tic. Ltd. 5 9 8 1
Sütten Gıda Turizm İnşaat ve Oto San. ve Tic. Ltd. Şti. 5 5 4 1
Akgökseller Gıda ve Süt Mam. Tar. Ürn. Tic. Ltd. Şti 4 5 4 3
Arıkan Süt Ürünleri San. Tic. Ltd. Şti. 4 6 6 5
Tadaban Gıda San. İç ve Dış  Tic. Ltd. Şti. 4 6 6
Beyaz Süt ve Tarım Ürn. San. Tur. Paz. Ltd. Şti. 3 2 4 5 1
Çakıroğlu Süt Ürün. Gıda ve Hayv. San. Tic. Ltd. Şti. 3 4 4 3
Emek Süt Ürünleri – Rıfat Sarıkaya 3 3 3 2
Gürler Süt ve Gıda Ürün. Paz. Tic. Ltd. Şti. 3 3 3 2
Keklik Süt Mam. Gıda Paz. San. Tic. Ltd. Şti. 3 3 3 1
Narin Süt ve Süt Ürünleri Gıda Paz. San. Tic. Ltd. Şti. 3 9 9
YGS Süt ve Süt Ürünleri  San. ve Tic. Ltd. Şti. 3 6 6 1
Toplam 77 71 31 18 5 121 25 9 1

Teşhir uygulaması sahtekarlığı önleyemiyor

Teşhir uygulaması ile Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının yürüttüğü resmi kontroller ve firmaların kendi otokontrol sistemi dışında tüketiciler aracılığıyla piyasa üzerinde bir denetim mekanizması oluşturulması ve ‘güvenilir gıda üretimi’nin teşvik edilmesi hedefleniyor.

Ancak tüketicinin sağlığının korunması ve sektörde haksız rekabetin önlenmesi amacıyla hileli gıda üretenlerin teşhir edilmesi tağşişi önleyemiyor. Ege Üniversitesi Süt Teknolojisi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Harun Uysal, teşhir uygulamasının gıdada tağşişi önleyemediğini şöyle ifade ediyor: “Gıdalara taklit ve tağşiş yapan ve deşifre olan firmaların bundan ders çıkararak, düzgün çalışacaklarını ummuştum. Ancak vazgeçmek bir yana tam gaz devam ettiklerini görmek, gerçekten bende hayal kırıklığı yarattı. Yeni listelerde yine tereyağına, yoğurda, eritme peynirine, tulum peynirine margarin ve nişasta, yüzde yüz dana etli sosise kanatlı eti, pideye domuz eti, bala şeker karıştıranlar mevcut. Bunlar zaten eskiden beri bilinip yeni deşifre olanlar.

Türkiye’de gıda da haksız rekabetin olduğunu bilmeyen yok. Haksız rekabet gıdalara hile yapıp ucuza mal edenler ile gerçek gıda üretenler arasında geçiyor. Hilesiz gıda üretenler hep mağdur oluyorlar. Alım gücü zayıf olduğundan halk, mecburen ucuza yöneliyor. Gıda hilebazları bu durumdan haksız kazanç sağlayarak çok güzel yararlanıyorlar. Ülkemizde hileli gıdalar yüzünden, gelişmiş ülkelerde olmadığı kadar sağlık sorunları yaşanıyor. Türkiye’nin yanlış beslenmeden kaynaklı hastalıklara ödediği para yılda 15 milyar dolar.”

Hileli üretimin yüzde 43’ü İzmir ve Konya’dan

Bugüne kadar hileli süt ürünleri ürettiği tespit edilen firma sayısı 99. Bunlardan 66’sı 1 defa, 33 tanesi iki ve daha fazla sayıda teşhir edildi. Birden fazla sayıda ifşa edilen firmalardan 15’i 2 kez, 7’si 3 kez, 3’ü 4 kez, 5’i 5 kez, 2’si 6 kez, 1’i de 7 defa teşhir edildi. Böylece mükerrer olanlarla birlikte toplam 173 firmanın hileli süt ürünleri üretim yaptığı belirlendi. Hileli süt ütünleri üretimi yaptığı tespit edilen firmaların yüzde 76’sı altı ilde (İzmir, Konya, Ankara, İstanbul, Afyonkarahisar ve Kayseri’de) faaliyet gösterirken, İzmir yüzde 27 ile birinci, Konya yüzde 16 ile ikinci, Ankara ise yüzde 12 ile üçüncü sırada yer alıyor.

Tablo 2: Tağşiş İfşa Listesi

Teşhir / Duyuru Tarihi İşletme Sayısı Parti / Ürün Peynir Yoğurt Tereyağı Kaymak Diğer ürünler*
13.04.2012 3 3 3
05.06.2012 5 6 2 2 2 1
06.12.2012 25 37 17 12 7 1
05.04.2013 25 41 18 9 12 1 1
24.07.2013 15 20 12 4 4
30.12.2013 14 16 2 9 4 1
04.02.2014 14 19 8 6 3 2
22.04.2014 11 15 3 6 6
03.07.2014 12 13 4 4 3 1
28.10.2014 20 25 13 6 2 4
07.01.2015 18 22 11 9 1 1
20.02.2015 11 14 9 3 1 1
Toplam 173 231 102 70 45 11 3
* Diğer ürünler: UHT keçi sütü, ayran ve dondurma. 

Tablo 3: İllere Göre Tağşiş Yapan Firma Sayısı

İl Firma Sayısı
İzmir 47
Konya 28
Ankara 21
İstanbul 13
Afyonkarahisar 12
Kayseri 11
Antalya 5
Denizli 5
Trabzon 4
Adana 3
Şanlıurfa 3
Erzurum 2
K.Maraş 2
Kocaeli 2
Van 2
Ağrı 1
Balıkesir 1
Burdur 1
Bursa 1
Çanakkale 1
Çorum 1
Elazığ 1
Karaman 1
Kırklareli 1
Manisa 1
Mardin 1
Sakarya 1
Tekirdağ 1
Toplam 173

tagsis_grafik

En çok hile peynir ve yoğurtta

Süt ürünlerinde en çok hile yapılan ürün olarak peynir öne çıkıyor. Teşhir edilen ürünlerin yüzde 44’ünü peynir oluşturuyor. Tağşiş yapan firmalar teşhir edilmeden önceki dönemde en çok tağşişin taze kaşar peyniri ve eritme (krem) peynirlerde olduğuna dair yaygın bir kanaat vardı. Hile yapılan ürünler teşhir edilmeye başlandığından beri bu konuda ortaya çıkan gerçekler sektör mensuplarını bile şaşırtmaya başladı.

Tağşişin en yaygın olduğu ürün peynir olurken, peynir çeşitleri arasında ise en çok tağşişin tulum peynirinde yapıldığı ortaya çıktı. Tağşiş sıralamasında tulum peynirinden sonra eritme peynirler öne çıkıyor. Kaşar peyniri hile yapılan peynirler sıralamasında üçüncü sırada yer alıyor. Süt ürünlerinde hile yapılan peynirlerde en dikkat çeken ortak özelliklerin başında tüketiciyi yanıltmaya yönelik ürün adlarının (köy peyniri, doğal peynir, yöresel peynir, sütlü-kremalı peynir) kullanılması geliyor. Bir başka özellik ise (ucuza bolca bitkisel yağ kullanıldığından olsa gerek) tam yağlı, yağlı, sütlü, kremali gibi nitelemelerin öne çıkması. Ayrıca tağşişli peynirlerde herhangi bir özelliğe atıfta bulunmayan ve duygusal çağrışımlar yapan isimler (yöresel peynir, köy peyniri, kremalı peynir, taze peynir ve peynir karışımı) isimlerin yaygın olarak kullanıldığı dikkat çekiyor. Hileli süt ürünleri arasında Ezine koyun ve keçi peynirleri ile üçgen peynirlere de rastlanıyor.

Tağşişin en çok yaygın olduğu ikinci süt ürünü ise yoğurt. Fermente Süt Ürünleri Tebliğine göre yoğurta her türlü katkı maddesinin katılması yasak. Yoğurt üretimi süte sadece yoğurt kültürü katılarak yapılıyor. Teşhir edilen süt ürünlerinin yüzde 30’unu yoğurt oluşturuyor. Tağşişin en çok yapıldığı ürünler ise tava yoğurtları ve kaymaklı yoğurtlar. Tağşişli yoğurtların çoğunun etiketinde tam yağlı, yağlı, köy yoğurdu, doğal yoğurt gibi nitelemeler yer alıyor. Yoğurttan sonra en çok tağşiş yüzde 20 ile tereyağında yapılıyor. Tağşişli ürünlerin çoğu köy tereyağı, Trabzon tereyağı, yayık tereyağı, doğal tereyağ gibi isimlerle piyasaya sunuluyor. Kaymakta ise 11 parti üründe tağşiş tespit edilirken bunlardan 5’i aynı firmaya ait. Kaymağın süt ürünleri arasında tağşiş yapılma oranı yüzde 5.

En yaygın tağşiş yöntemi: Bitkisel yağ

Süt ürünlerinde tespit edilen tağşiş yöntemlerinin başında süt yağını alıp yerine bitkisel yağ katmak geliyor. Bitkisel yağın tağşiş yöntemlerindeki payı yüzde 75, yani her dört hileli üründen üçünde bitkisel yağ var.

Süt ürünlerinde bitkisel yağ kullanılabileceği kimsenin aklına gelmediği için en yaygın tağşiş yöntemi olarak karşımıza çıkıyor. Hiç süt kullanmadan kazein, ithal koko yağı, palm yağı, jelatin veya başka stabilizatörler ile peynir ve yoğurtlar üretiliyor. Bu durum ticari olarak haksız rekabete yol açtığı gibi verilen desteklere rağmen bir türlü istikrara kavuşamayan hayvancılık sektörüne büyük zarar veriyor.

Yasak olmasına rağmen süt ürünlerinde bitkisel yağ kullanımının yaygınlığı nedeniyle, ambalajının üzerine yazılmak kaydıyla “Bitkisel yağlı süt ürünleri” üretilebilmesi için mevzuat değişikliği birkaç yıl önce sektörde tartışmaya bile açılmıştı. Gizlilik içerisinde yürütülen bu mevzuat değişikliği süt işletmelerinin çoğu ve kamuoyunun tepkisi üzerine geri çekilmişti.

Süt ürünlerinde en yaygın tağşiş yöntemi süt yağı yerine bitkisel yağ kullanımıdır. Tağşişin en çok yapıldığı ürünler ise peynir, yoğurt, tereyağı ve kaymaktır. Peynirin, yoğurdun, tereyağının ve kaymağın içinde margarin olabileceği kimsenin aklına gelmezken hilekar firmalar, pahalı ve besin değeri çok yüksek olan süt yağını alıp yerine margarin kullanıyorlar. Süt yağı, besinlerin sindirim sisteminde emilimini kolaylaştırıcı özelliğe sahiptir. Özellikle A, D ,E ve K vitaminlerinin doğal kaynağıdır.

Margarinli süt mamullerinde ürünün stabil olması (gevşeyip su bırakmaması) için ileri hidrojene edilmiş katı doymuş bitkisel yağlar kullanılmaktadır. Bu yağlar, içerdikleri yüksek miktarda “fitosterol” nedeniyle kolesterolün artmasına neden olmakta. Ayrıca yüksek oranda anti mikrobiyal katkı maddesi ihtiva eden bu margarinler insanların sindirim sisteminin fonksiyonlarını bozarak özellıkle çocuklar ve bebeklerde de gelişme geriliğine neden oluyor.

Özellikle toplu tüketim yerleri, otel-motel, tatil köyü, yemekhane, kantin, büfe ve açık büfe tarzı sunum yapılan yerlerde ürünler ambalajsız olarak sununulmaktadır. Fiyatının cazip olması nedeniyle işletmecilerin daha çok kâr hesabı ile buralarda margarinle tağşiş edilmiş ürünleri tercih etmeleri halinde tüketicinin bunu fark etmesi mümkün değildir.

Peynir diye yediğimiz margarin mi?

Bitkisel yağın tağşiş yöntemi olarak kullanıldığı ürünlerin başında peynir geliyor. Tağşiş yapıldığı kesinlik kazanan 102 parti peynirin 81’inde bitkisel yağ, 9’unda bitkisel yağ ve nişasta birlikte, 6’sında sadece nişasta kullanıldığı tespit edildi. 3 parti peynirde ise koyun veya keçi sütü yerine inek sütü kulalnıldığı ortaya çıktı. Peynirlerin yüzde 88’inde bitkisel yağ tespit edilmesi, peynir diye bilmeden margarin mi tüketiyoruz sorusunu akla getiriyor.

Yoğurtlarda bitkisel yağ ve jelatin birlikte kullanılıyor

En yaygın ikinci tağşiş yöntemi ise yoğurtların kıvamını artırmak ve su salmaması için kullanılan jelatin. Jelatin sığır veya domuz derisinden işlenerek elde edilen bir katkı maddesidir. Tağşiş amaçlı jelatini firmalar bitkisel yağ gibi yasal olmayan yollarla tedarik ediyor. Sığır jelatinine göre domuz jelatini daha ucuz olduğundan, yoğurtlarda kullanılan jelatinin kaynağı nedeniyle tağşişli ürünlerin tüketimi dini açıdan da riskli bir duruma yol açıyor.

Tağşiş yapılan yoğurtların çoğunda jelatin ve bitkisel yağ birlikte kullanılmakta. Tağşiş yapıldığı Bakanlık tarafından belirlenen 70 parti yoğurdun 39’unda bitkisel yağ ve jelatin birlikte, 25’inde sadece bitkisel yağ, 6’sında ise yanlız jelatin kullanıldığı tespit edildi.

Tereyağı margarinden mi yapılıyor?

Tereyağında kullanılan tağşiş yöntemi ise tek, tağşiş yapıldığı belirlenen 45 parti tereyağının 44’ünde bitkisel yağ kullanıldığı tespit edildi. Kaymakta ise durum biraz daha karmaşık. 11 parti kaymağın 8’inde bitkisel yağ, 1’inde nişasta, 1’inde ise hayvansal içyağ kullanıldığı belirlendi. Manda kaymağı olarak piyasaya sürülen bir partide ise inek sütü kullanıldığı ortaya çıktı. Süt ürünlerinin yüzde 75’inde tağşiş yöntemi olarak kullanılan bitkisel yağ; peynirlerin yüzde 88’i, yoğurtların yüzde 91’i, tereyağlarının yüzde 98’i, kaymakların ise yüzde 73’ünde tespit edildi. Jelatin sadece yoğurtlarda, nişasta ise yanlız peynirlerde tağşiş amaçlı kulanılıyor.

Koyun, keçi veya manda sütü yerine inek sütü katılması da tağşişte sık karşılaşılan bir durum. 1 UHT keçi sütü, 1 keçi tereyağı, 2 Ezine keçi peyniri, 1 Ezine koyun peyniri ve 1 manda yoğurdu olmak üzere 6 parti üründe inek sütü belirlendi. Teşhirlerin tağşişi önleyemediği çok açık, bu veriler daha caydırıcı yaptırımlara ihtiyaç olduğunu ortaya koyuyoyor.

Grafik 2: Ürünlere Göre Tağşiş Oranı Grafik 3: Tağşiş Yöntemlerinin Oranı

Peynir, yoğurt ve tereyağında bitkisel yağ kullanımındaki yaygınlık dehşet verici boyutlarda… Süt Dünyası’nın özel araştırması, hileli süt ürünlerinin yüzde 75’inde bitkisel yağ kullanıldığını ortaya koydu. “Süt ürünü adıyla bitkisel yağ” kapağıyla çıkan son sayıyı okumadan süt ürünü almayın.

Tablolar, grafikler ve ayrıntılar Süt Dünyası Sayı 54’de…

>> Süt Dünyası

2006 yılından beri yayınını sürdüren tarafsız ve bağımsız medya kuruluşudur. Süt Dünyası Dergisi kurulduğu günden bu yana ilkelerinden taviz vermeden yayıncılık faaliyetine devam ediyor. Süt Dünyası Dergisi Haber Merkezi tarafından hazırlanan her türlü içerik "Süt Dünyası" imzası ile yayınlanmaktadır.

Bu haber ilgilinizi çekebilir

Kırmızı et fiyatlarındaki artış ancak üretimle dizginlenir

Son dönemde kırmızı et fiyatlarında meydana gelen artış üzerine Kırmızı Et Sanayicileri ve Üreticileri Birliği …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir